Bossche Encyclopedie | Geschilderde hosties

Noordelijke koorzijbeuk

Nadat de nieuwe kapel van de Lieve-Vrouwe-Broederschap in 1494 in gebruik was genomen ter vervanging van de kapel die tussen 1407 en 1426 gebouwd was in de buitenste noordelijke koorzijbeuk, werd de sacramentskapel, die zich tot dan toe bevonden had in de eerste noordelijke straalkapel, verplaatst naar deze noordelijke koorzijbeuk. In 1522 liet de Broederschap van het Heilig Sacrament Meester Willem Vlammen 'de vier percken van den choer deser broederschap int gewulfsel beschilderen'.
Het kan zijn dat het hier vier gewelftraveeën betreft, maar het kan ook om vier gewelfvelden van één gewelf gaan.
In 1523 werd hier het altaar gewijd, ter gelegenheid waarvan de broederschap een kleine processie hield. Tussen 1536 en 1538 werd de opdracht voor een nieuw altaar gegeven aan Mr. Robbrecht te Antwerpen. De plaats waar het altaar stond werd afgescheiden door 'wagenschot' met gedraaide pilaartjes. De muur liet men rood verven met 'siborie-figuren' er op. Die decoratie is verdwenen, maar Mosmans maakt nog gewag van een soortgelijke schildering: 'een licht groene fond met donkergroenen (niet zeer fraaie) festoenen en dat geheel overdekt met kleine en groote hostie-figuren of hostiaenen'.⁹¹ Op Sacramentsdag werden er tapijten opgehangen met 'hostiaenen' versierd.

Peeters schrijft in een notitie uit 1976 dat de schilderingen op de door Mosmans afgebeelde pijler 'grote en kleine schijven' zijn, 'geen hosties, zo oneerbiedig als behangselpatroon gebruikte men dit motief niet'.⁹²
Een beschildering met cibories en later met hosties, zoals Mosmans ze interpreteerde, is echter geenszins ongebruikelijk. In de St.-Gertrudiskerk in Bergen op Zoom is op de noordwestelijke vieringpijler een schildering aangebracht met tien maal een kelk met hostie

en negen maal een Lam Gods. Deze schildering, die waarschijnlijk rond 1530 is aangebracht, diende als achtergrond voor een Sacramentshuis. Een dergelijke beschildering, met dezelfde functie, zien we ook in de noordelijke kooromgang van de Onze-Lieve-Vrouwenkerk te Breda en op de noordwand van het koor van de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Tholen. In Breda zien we kelken met hosties, in Tholen afwisselend een kelk met hostie en een Lam Gods. De schilderingen in Breda zijn gedateerd in 1586, die in Tholen dateren in ieder geval van na 1520.⁹³

Noten
91.	J. Mosmans o.c. (noot 21), p. 332 (met afbeelding).
92.	C. Peeters, Bepleistering en beschildering van het inwendige van de Sint-Jan (rapport in typoschrift dat zich bevindt in het restauratiearchief in de Bouwloods, nr. R-23).
93.	P.M. le Blanc, 'De beschildering van het interieur', in: R. Meischke e.a. Bergen op Zoom gebouwd en beschouwd, Alphen aan den Rijn 1987, p. 177.

Paul le Blanc, Kerk in kleur (2002) 79-80

Muurschilderingen

Hosties

Noordelijke koorzijbeuk

n: vermelding in een voetnoot

Op deze pagina